Chanakya Niti: chapter 9

मुक्तिमिच्छासि चेत्तात ! विषयान् विषवत्त्यज । क्षमाऽऽर्जवं दया शौचं सत्यं पीयूषवत्पिब

muktimicchāsi cettāta ! viṣayān viṣavattyaja | kṣamā''rjavaṃ dayā śaucaṃ satyaṃ pīyūṣavatpiba

Copy

परस्परस्य मर्माणि ये भाषन्ते नराधमाः । त एव विलयं यान्ति वल्मीकोदरसर्पवत्

parasparasya marmāṇi ye bhāṣante narādhamāḥ | ta eva vilayaṃ yānti valmīkodarasarpavat

Copy

गन्धः सुवर्णे फलभिक्षुदंडे- नाऽकारि पुष्पं खलु चन्दनस्य । विद्वान् धनी भूपतिदीर्घजीवी धातुः पुरा कोऽपि न बुध्दिदोऽभूत्

gandhaḥ suvarṇe phalabhikṣudaṃḍe- nā'kāri puṣpaṃ khalu candanasya | vidvān dhanī bhūpatidīrghajīvī dhātuḥ purā ko'pi na budhdido'bhūt

Copy

सर्वौषधीनाममृतं प्रधानम् सर्वेषु सौख्येष्वशनं प्रधानम् । सर्वेन्द्रियाणां नयनं प्रधानं सर्वेषु गात्रेषु शिरः प्रधानम्।

sarvauṣadhīnāmamṛtaṃ pradhānam sarveṣu saukhyeṣvaśanaṃ pradhānam | sarvendriyāṇāṃ nayanaṃ pradhānaṃ sarveṣu gātreṣu śiraḥ pradhānam|

Copy

दुतो न सञ्चरति खे न चलेच्च वार्ता । पुर्व न जल्पितमिदं न च सड्गमोऽस्ति । व्योम्नि स्थितं रविशाशग्रहणं प्रशस्तं जानाति यो द्विजवरः सकथं न विद्वान्

duto na sañcarati khe na calecca vārtā | purva na jalpitamidaṃ na ca saḍgamo'sti | vyomni sthitaṃ raviśāśagrahaṇaṃ praśastaṃ jānāti yo dvijavaraḥ sakathaṃ na vidvān

Copy

विद्यार्थी सेवकः पान्थः क्षुधार्तो भयकातरः । भाण्डारी प्रतिहारी च सप्त सुप्तान् प्रबोधयेत्

vidyārthī sevakaḥ pānthaḥ kṣudhārto bhayakātaraḥ | bhāṇḍārī pratihārī ca sapta suptān prabodhayet

Copy

अहिं नृपं च शार्दुलं बरटि बालकं तथा । परश्वानं च मूर्ख च सप्त सुप्तान्न बोधयेत्

ahiṃ nṛpaṃ ca śārdulaṃ baraṭi bālakaṃ tathā | paraśvānaṃ ca mūrkha ca sapta suptānna bodhayet

Copy

अर्थाधीताश्चयै र्वेदास्तथा शूद्रान्न भोजिनः । ते द्विजाः किं करिष्यन्ति निर्विषा इव पन्नगाः

arthādhītāścayai rvedāstathā śūdrānna bhojinaḥ | te dvijāḥ kiṃ kariṣyanti nirviṣā iva pannagāḥ

Copy

यस्मिन रुष्टे भयं नास्ति तुष्टे नैव धनागमः । निग्रहाऽनुग्रहोनास्ति स रुष्टः किं करिष्यति

yasmina ruṣṭe bhayaṃ nāsti tuṣṭe naiva dhanāgamaḥ | nigrahā'nugrahonāsti sa ruṣṭaḥ kiṃ kariṣyati

Copy

निविषेणापि सर्पेण कर्तव्या महती फणा । विषमस्तु न चाप्यस्तु घटाटोप भयंकरः

niviṣeṇāpi sarpeṇa kartavyā mahatī phaṇā | viṣamastu na cāpyastu ghaṭāṭopa bhayaṃkaraḥ

Copy

प्रारर्द्यूतप्रसंगेन मध्यान्हे स्त्रीप्रसंगतः । रात्रौ चौरप्रसंगेन कालो गच्छति धीमताम्

prārardyūtaprasaṃgena madhyānhe strīprasaṃgataḥ | rātrau cauraprasaṃgena kālo gacchati dhīmatām

Copy

स्वहस्तग्रथिता माला स्वहस्ताद घृष्टचन्दनम् । स्वहस्तलिखितं शक्रस्यापि श्रियं हरेत्

svahastagrathitā mālā svahastāda ghṛṣṭacandanam | svahastalikhitaṃ śakrasyāpi śriyaṃ haret

Copy

इक्षुदंडास्तिलाः शुद्राः कान्ता कांचनमोदिनी । चन्दनं दधि ताम्बूलं मर्दनं गुणवर्ध्दनम्

ikṣudaṃḍāstilāḥ śudrāḥ kāntā kāṃcanamodinī | candanaṃ dadhi tāmbūlaṃ mardanaṃ guṇavardhdanam

Copy

दरिद्रता धीरतया विराजते । कुवस्त्रता शुभ्रतया विराजते ॥ कदन्नता चोष्णतया विराजते । कुरूपता शीलतया विराजते

daridratā dhīratayā virājate | kuvastratā śubhratayā virājate || kadannatā coṣṇatayā virājate | kurūpatā śīlatayā virājate

Copy