Chanakya Niti: chapter 7

अर्थनाशं मनस्तापं गृहिणीचरितानि च । नीचवाक्यं चाऽपमानं मतिमान्न प्रकाशयेत्

arthanāśaṃ manastāpaṃ gṛhiṇīcaritāni ca | nīcavākyaṃ cā'pamānaṃ matimānna prakāśayet

Copy

धनधान्मप्रयोगेषु विद्यासंग्रहणेषु च । आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जा सुखी भवेत्

dhanadhānmaprayogeṣu vidyāsaṃgrahaṇeṣu ca | āhāre vyavahāre ca tyaktalajjā sukhī bhavet

Copy

स्न्तोषामृततृप्तानां यत्सुखं शान्तिरेव च । न च तध्दनलुब्धानामितश्चेतश्च धावताम्

sntoṣāmṛtatṛptānāṃ yatsukhaṃ śāntireva ca | na ca tadhdanalubdhānāmitaścetaśca dhāvatām

Copy

सन्तोषस्त्रिषु कर्तव्यः स्वदारे भोजने धने । त्रिषु चैव न कर्त्तव्योऽध्ययने जपदानयोः

santoṣastriṣu kartavyaḥ svadāre bhojane dhane | triṣu caiva na karttavyo'dhyayane japadānayoḥ

Copy

विप्रयोर्विप्रह्नेश्च दम्पत्यॊः स्वामिभृत्ययोः । अन्तरेण न गन्तव्यं हलस्य वृषभस्म च

viprayorviprahneśca dampatyoḥ svāmibhṛtyayoḥ | antareṇa na gantavyaṃ halasya vṛṣabhasma ca

Copy

पादाभ्यां न स्पृशेदग्नि गुरुं ब्राह्मणमेव च । नैव गां च कुमारीन न वृध्दं न शिशुं तथा

pādābhyāṃ na spṛśedagni guruṃ brāhmaṇameva ca | naiva gāṃ ca kumārīna na vṛdhdaṃ na śiśuṃ tathā

Copy

हस्ती हस्तसहस्त्रेण शतहस्तेन वाजिनः । श्रृड्गिणी दशहस्तेन देशत्यागेन दुर्जनः

hastī hastasahastreṇa śatahastena vājinaḥ | śrṛḍgiṇī daśahastena deśatyāgena durjanaḥ

Copy

हस्ती अंकुशमात्रेण बाजी हस्तेन ताड्यते । श्रृड्गि लकुटहस्ते न खड्गहस्तेन दुर्जनः

hastī aṃkuśamātreṇa bājī hastena tāḍyate | śrṛḍgi lakuṭahaste na khaḍgahastena durjanaḥ

Copy

तुष्यन्ति भोजने विप्रा मयूरा घनगर्जिते । साधवः परसम्पत्तौ खलाः परविपत्तिषु

tuṣyanti bhojane viprā mayūrā ghanagarjite | sādhavaḥ parasampattau khalāḥ paravipattiṣu

Copy

अनुलोमेन बलिनं प्रतिलोमेन दुर्जन्म् । आत्मतुल्यबलं शत्रुः विनयेन बलेन वा

anulomena balinaṃ pratilomena durjanm | ātmatulyabalaṃ śatruḥ vinayena balena vā

Copy

बाहुवीर्य बलं राज्ञो ब्रह्मवित् बली । रूप-यौवन-माधुर्य स्त्रीणां बलमनुत्तमम्

bāhuvīrya balaṃ rājño brahmavit balī | rūpa-yauvana-mādhurya strīṇāṃ balamanuttamam

Copy

नाऽत्यन्तं सरलैर्भाव्यं गत्वा पश्य वन्स्थलीम् । छिद्यन्ते सरलास्तत्र कुब्जस्तिष्ठन्ति पादपाः

nā'tyantaṃ saralairbhāvyaṃ gatvā paśya vansthalīm | chidyante saralāstatra kubjastiṣṭhanti pādapāḥ

Copy

यत्रोदकस्तत्र वसन्ति हंसा- स्तथव शुष्कं परिवर्जयन्ति । नहंतुल्येन नरेण भाव्यं पुनस्त्यजन्तः पुनराश्र यन्तः

yatrodakastatra vasanti haṃsā- stathava śuṣkaṃ parivarjayanti | nahaṃtulyena nareṇa bhāvyaṃ punastyajantaḥ punarāśra yantaḥ

Copy

उपार्जितानां वित्तानां त्याग एव हि रक्षणम् । तडागोदरसंस्थानां परीस्त्र व इवाम्भसाम्

upārjitānāṃ vittānāṃ tyāga eva hi rakṣaṇam | taḍāgodarasaṃsthānāṃ parīstra va ivāmbhasām

Copy

यस्यार्स्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्स्थास्तस्य बान्धवाः । यस्यार्थाः स पुमाल्लोके यस्यार्थाः सचजीवति

yasyārsthāstasya mitrāṇi yasyārsthāstasya bāndhavāḥ | yasyārthāḥ sa pumālloke yasyārthāḥ sacajīvati

Copy

स्वर्गस्थितानामहि जीवलोके चत्वारि चिह्नानि वसन्ति देहे । दानप्रसंगो मधुरा च वाणी देवार्चनं ब्राह्मणतर्पणं च

svargasthitānāmahi jīvaloke catvāri cihnāni vasanti dehe | dānaprasaṃgo madhurā ca vāṇī devārcanaṃ brāhmaṇatarpaṇaṃ ca

Copy

अत्यन्तकोपः कटुता च वाणी दरिद्रता च स्वजनेषु वैरम् । नीचप्रसड्गः कुलहीनसेवा चिह्नानि देहे नरकस्थितानाम्

atyantakopaḥ kaṭutā ca vāṇī daridratā ca svajaneṣu vairam | nīcaprasaḍgaḥ kulahīnasevā cihnāni dehe narakasthitānām

Copy

गम्यते यदि मॄगन्द्रमन्दिरं लभ्यते करिकपीलमौक्तिकम् । जम्बुकालयगते च प्राप्यते वस्तुपुच्छखरचर्मखण्डनम्

gamyate yadi mṝgandramandiraṃ labhyate karikapīlamauktikam | jambukālayagate ca prāpyate vastupucchakharacarmakhaṇḍanam

Copy

श्वानपुच्छमिच व्यर्थ जीवितं विद्यया विना । न गुह्यगोपने शक्तं न च दंशनिवारणे

śvānapucchamica vyartha jīvitaṃ vidyayā vinā | na guhyagopane śaktaṃ na ca daṃśanivāraṇe

Copy

वाचा शौचं च मनसः शौचमिन्द्रियनिग्रहः । सर्वभूते दया शौचमेतच्छौचं परार्थिनाम्

vācā śaucaṃ ca manasaḥ śaucamindriyanigrahaḥ | sarvabhūte dayā śaucametacchaucaṃ parārthinām

Copy

पुष्पे गन्धतिले तैलं काष्ठे वह्नि पयो घृतम् । इक्षौ गुडं तथा देहे पश्याऽऽत्मानं विवेकतः

puṣpe gandhatile tailaṃ kāṣṭhe vahni payo ghṛtam | ikṣau guḍaṃ tathā dehe paśyā''tmānaṃ vivekataḥ

Copy