Chanakya Niti: chapter 4

आयुः कर्म च वित्तञ्च विद्या निधनमेव च । पञ्चैतानि हि सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः

āyuḥ karma ca vittañca vidyā nidhanameva ca | pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ

In plain words: Five things are said to be fixed while a being is still in the womb: lifespan, work, wealth, learning and death. (A statement of fate; the book elsewhere urges effort.)

Copy

साधुभ्यस्ते निवर्तन्ते पुत्रामित्राणि बान्धवाः । ये च तैः सह गन्तारस्तध्दर्मात्सुकृतं कुलम्

sādhubhyaste nivartante putrāmitrāṇi bāndhavāḥ | ye ca taiḥ saha gantārastadhdarmātsukṛtaṃ kulam

Copy

दर्शनाध्यानसंस्पर्शैर्मत्सी कूर्मी च पक्षिणी । शिशुपालयते नित्यं तथा सज्जनसड्गतिः

darśanādhyānasaṃsparśairmatsī kūrmī ca pakṣiṇī | śiśupālayate nityaṃ tathā sajjanasaḍgatiḥ

Copy

यावत्स्वस्थो ह्ययं देहो यावन्मृत्युश्च दूरतः । तावदात्महितं कुर्यात् प्राणान्ते किं करिष्यति

yāvatsvastho hyayaṃ deho yāvanmṛtyuśca dūrataḥ | tāvadātmahitaṃ kuryāt prāṇānte kiṃ kariṣyati

Copy

कामधेनुगुण विद्या ह्यकाले फलदायिनी । प्रवासे मातृसदृशी विद्या गुप्तं धनं स्मृतम्

kāmadhenuguṇa vidyā hyakāle phaladāyinī | pravāse mātṛsadṛśī vidyā guptaṃ dhanaṃ smṛtam

In plain words: Learning is like the wish-granting cow: it gives its fruit at any time; in a foreign land it is like a mother; it is hidden wealth.

Copy

एको ऽपि गुणवान् पुत्रो निर्गुणैश् च शतैर् वरः । एकश् चन्द्रस् तमो हन्ति न च ताराः सहस्रशः

eko 'pi guṇavān putro nirguṇaiś ca śatair varaḥ | ekaś candras tamo hanti na ca tārāḥ sahasraśaḥ

Copy

मूर्खश्चिरायुर्जातोऽपि तस्माज्जातमृतो वरः । मृतः स चाऽल्पदुःखाय यावज्जीवं जडोदहेत्

mūrkhaścirāyurjāto'pi tasmājjātamṛto varaḥ | mṛtaḥ sa cā'lpaduḥkhāya yāvajjīvaṃ jaḍodahet

Copy

कुग्रामवासः कुलहीनसेवा । कुभोजनं क्रोधमुखी च भार्या ॥ पुत्रश्च मूर्खो विधवा च कन्या । विनाग्निमेते प्रदहन्ति कायम्

kugrāmavāsaḥ kulahīnasevā | kubhojanaṃ krodhamukhī ca bhāryā || putraśca mūrkho vidhavā ca kanyā | vināgnimete pradahanti kāyam

Copy

किं तया क्रियते धेन्वा या न दोग्ध्री न गर्भिणी । कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न विद्वान्न भक्तिमान्

kiṃ tayā kriyate dhenvā yā na dogdhrī na garbhiṇī | ko'rthaḥ putreṇa jātena yo na vidvānna bhaktimān

Copy

संसारतापदग्धानां त्रयो विश्रान्तेहेतवः । अपत्यं च कलत्रं च सतां सड्गतिरेव च

saṃsāratāpadagdhānāṃ trayo viśrāntehetavaḥ | apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saḍgatireva ca

Copy

सकृज्जल्पन्ति राजानः सकृज्जल्पन्ति पण्डिताः । सकृत्कन्याः प्रदीयन्ते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

sakṛjjalpanti rājānaḥ sakṛjjalpanti paṇḍitāḥ | sakṛtkanyāḥ pradīyante trīṇyetāni sakṛtsakṛt

Copy

एकाकिना तपो द्वाभ्यां पठनं गायनं त्रिभिः । चतुर्भिर्गमनं क्षेत्रं पंचभिर्बहुभी रणम्

ekākinā tapo dvābhyāṃ paṭhanaṃ gāyanaṃ tribhiḥ | caturbhirgamanaṃ kṣetraṃ paṃcabhirbahubhī raṇam

Copy

सा भार्या या शुचिर्दक्षा सा भार्या या पतिव्रता । सा भार्या या पतिप्रीता साभार्या सत्यवादिनो

sā bhāryā yā śucirdakṣā sā bhāryā yā pativratā | sā bhāryā yā patiprītā sābhāryā satyavādino

Copy

अपुत्रस्य गृहं शून्यं दिशः शुन्यास्त्वबांधवाः । मूर्खस्य हृदयं शून्यं सर्वशून्या दरिद्रता

aputrasya gṛhaṃ śūnyaṃ diśaḥ śunyāstvabāṃdhavāḥ | mūrkhasya hṛdayaṃ śūnyaṃ sarvaśūnyā daridratā

Copy

अनभ्यासे विषं शास्त्रमजीर्णे भोजनं विषम् । दरिद्रस्य विषं गोष्ठी वृध्दस्य तरुणी विषम्

anabhyāse viṣaṃ śāstramajīrṇe bhojanaṃ viṣam | daridrasya viṣaṃ goṣṭhī vṛdhdasya taruṇī viṣam

Copy

त्यजेध्दर्म दयाहीनं विद्याहीनं गुरुं त्यजेत् । त्यजेत्क्रोधमुखीं भार्यान्निः स्नेहानबंधवांस्त्यजेत्

tyajedhdarma dayāhīnaṃ vidyāhīnaṃ guruṃ tyajet | tyajetkrodhamukhīṃ bhāryānniḥ snehānabaṃdhavāṃstyajet

In plain words: Give up a religion without compassion, a teacher without learning and relatives without affection.

Copy

अध्वा जरा मनुष्याणां वाजिनां बंधनं जरा । अमैथुनं जरा स्त्रीणां वस्त्राणामातपं जरा

adhvā jarā manuṣyāṇāṃ vājināṃ baṃdhanaṃ jarā | amaithunaṃ jarā strīṇāṃ vastrāṇāmātapaṃ jarā

Copy

कः कालः कानि मित्राणि को देशः कौ व्ययागमौ । कश् चाहं का च मे शक्तिर् इति चिन्त्यं मुहुर्मुहुः

kaḥ kālaḥ kāni mitrāṇi ko deśaḥ kau vyayāgamau | kaś cāhaṃ kā ca me śaktir iti cintyaṃ muhurmuhuḥ

In plain words: Think again and again: What time is it? Who are my friends? What place is this? What are my income and expenses? Who am I, and what is my strength?

Copy

अग्निर्देवो द्विजातीनां मुनीनां हृदि दैवतम् । प्रतिमा त्वल्पबुध्दीनां सर्वत्र समदर्शिनाम्

agnirdevo dvijātīnāṃ munīnāṃ hṛdi daivatam | pratimā tvalpabudhdīnāṃ sarvatra samadarśinām

Copy