Chanakya Niti: chapter 3

कस्य दोषः कुलेनास्ति व्याधिना के न पीडितः । व्यसनं के न संप्राप्तं कस्य सौख्यं निरन्तरम्

kasya doṣaḥ kulenāsti vyādhinā ke na pīḍitaḥ | vyasanaṃ ke na saṃprāptaṃ kasya saukhyaṃ nirantaram

Copy

आचारः कुलमाख्याति देशमाख्याति भाषणम् । सम्भ्रमः स्नेहमाख्यातिवपुराख्याति भोजनम्

ācāraḥ kulamākhyāti deśamākhyāti bhāṣaṇam | sambhramaḥ snehamākhyātivapurākhyāti bhojanam

Copy

सत्कुले योजयेत्कन्यां पुत्रं विद्यासु योजतेत् । व्यसने योजयेच्छत्रुं मित्रं धर्मे नियोजयेत्

satkule yojayetkanyāṃ putraṃ vidyāsu yojatet | vyasane yojayecchatruṃ mitraṃ dharme niyojayet

In plain words: Settle a daughter in a good family, set a son to study, put an enemy in trouble and lead a friend to right conduct (dharma).

Copy

दुर्जनस्य च सर्पस्य वरं सर्पो न दुर्जनः । सर्पो दंशति काले तु दुर्जनस्तु पदे पदे

durjanasya ca sarpasya varaṃ sarpo na durjanaḥ | sarpo daṃśati kāle tu durjanastu pade pade

In plain words: Between a snake and a wicked person, the snake is better: the snake bites only now and then, the wicked at every step.

Copy

एदतर्थं कुलोनानां नृपाः कुर्वन्ति संग्रहम् । आदिमध्यावसानेषु न स्यजन्ति च ते नृपम्

edatarthaṃ kulonānāṃ nṛpāḥ kurvanti saṃgraham | ādimadhyāvasāneṣu na syajanti ca te nṛpam

Copy

प्रलये भिन्नमर्यादा भवन्ति किल सागराः । सागरा भेदमिच्छान्ति प्रलयेऽपि न साधवः

pralaye bhinnamaryādā bhavanti kila sāgarāḥ | sāgarā bhedamicchānti pralaye'pi na sādhavaḥ

Copy

मूर्खस्तु परिहर्त्तव्यः प्रत्यक्षो द्विपदः पशुः । भिद्यते वाक्यशूलेन अदृश्यं कण्टकं यथा

mūrkhastu pariharttavyaḥ pratyakṣo dvipadaḥ paśuḥ | bhidyate vākyaśūlena adṛśyaṃ kaṇṭakaṃ yathā

In plain words: Avoid a fool: he is a two-legged animal in plain sight, who pierces you with words like an unseen thorn.

Copy

रूपयौवनसम्पन्ना विशालकुलसम्भवाः । विद्याहीना न शोभन्ते निर्गन्धा इवकिशुकाः

rūpayauvanasampannā viśālakulasambhavāḥ | vidyāhīnā na śobhante nirgandhā ivakiśukāḥ

In plain words: People with beauty, youth and a noble family who have no learning do not shine, like the scentless kimshuka flower.

Copy

कोकिलानां स्वरो रूपं नारीरूपं पतिव्रतम् । विद्यारूपं कुरूपाणांक्षमा रूपं रपस्विनाम्

kokilānāṃ svaro rūpaṃ nārīrūpaṃ pativratam | vidyārūpaṃ kurūpāṇāṃkṣamā rūpaṃ rapasvinām

Copy

त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्

tyajedekaṃ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṃ tyajet | grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet

Copy

उद्योगे नास्ति दारिद्र्य जपतो नास्ति पातकम् । मौनेनकलहोनास्ति नास्ति जागरितो भयम्

udyoge nāsti dāridrya japato nāsti pātakam | maunenakalahonāsti nāsti jāgarito bhayam

Copy

अतिरूपेण वै सीता अतिगर्वेणः रावणः । अतिदानाब्दलिर्बध्दो ह्यति सर्वत्र वर्जयेत्

atirūpeṇa vai sītā atigarveṇaḥ rāvaṇaḥ | atidānābdalirbadhdo hyati sarvatra varjayet

In plain words: Too much beauty ruined Sita, too much pride ruined Ravana, too much giving bound Bali: avoid excess in everything.

Copy

कोऽतिभारः समर्थानां किं दूरं व्यवसायिनाम्। को विदेशः सुविद्यानां कः परः प्रियवादिनाम्

ko'tibhāraḥ samarthānāṃ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām| ko videśaḥ suvidyānāṃ kaḥ paraḥ priyavādinām

In plain words: What is too heavy for the capable, too far for the hard-working, a foreign land for the learned, or a stranger for the sweet-spoken?

Copy

एकेनापि सुवृक्षेण दह्यमानेन गन्धिना । वासितं तद्वनं सर्वं कुपुत्रेण कुलं यथा

ekenāpi suvṛkṣeṇa dahyamānena gandhinā | vāsitaṃ tadvanaṃ sarvaṃ kuputreṇa kulaṃ yathā

Copy

एकेन शुष्कवृक्षेण दह्यमानेन वन्हिना । दह्यते तद्वनं सर्व कुपुत्रेण कुलं यथा

ekena śuṣkavṛkṣeṇa dahyamānena vanhinā | dahyate tadvanaṃ sarva kuputreṇa kulaṃ yathā

Copy

एकेनापि सुपुत्रेण विद्यायुक्तेन साधुना । आल्हादितं कुलं सर्वं यथा चन्द्रेण शर्वरी

ekenāpi suputreṇa vidyāyuktena sādhunā | ālhāditaṃ kulaṃ sarvaṃ yathā candreṇa śarvarī

In plain words: One good, learned and virtuous child delights a whole family, as the moon lights the night.

Copy

किं जार्तैबहुभिः पुत्रैः शोकसन्तापकारकैः । वरमेकः कुलालम्बी यत्र विश्राम्यते कुलम्

kiṃ jārtaibahubhiḥ putraiḥ śokasantāpakārakaiḥ | varamekaḥ kulālambī yatra viśrāmyate kulam

Copy

लालयेत्पञ्चवर्षाणि दश वर्षाणि ताडयेत । प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवदाचरेत्

lālayetpañcavarṣāṇi daśa varṣāṇi tāḍayeta | prāpte tu ṣoḍaśe varṣe putraṃ mitravadācaret

In plain words: Indulge a child in the first five years, guide with discipline for the next ten, and from sixteen treat him as a friend. (The verse says "beat"; today we read it as firm guidance and do not endorse corporal punishment.)

Copy

उपसर्गेऽन्यचक्रे च दुर्भिक्षे च भयावहे । असाधुजनसम्पर्के यः पलायति जीवति

upasarge'nyacakre ca durbhikṣe ca bhayāvahe | asādhujanasamparke yaḥ palāyati jīvati

Copy

धर्मार्थकाममोक्षेषु यस्यैकोऽपि न विद्यते । जन्म्जन्मनि मर्त्येष मरणं तस्य केवलम्

dharmārthakāmamokṣeṣu yasyaiko'pi na vidyate | janmjanmani martyeṣa maraṇaṃ tasya kevalam

Copy

मूर्खा यत्र न पुज्यन्ते धान्यं यत्र सुसञ्चितम् । दाम्पत्ये कलहो नास्ति तत्र श्रीः स्वयमागता

mūrkhā yatra na pujyante dhānyaṃ yatra susañcitam | dāmpatye kalaho nāsti tatra śrīḥ svayamāgatā

In plain words: Where fools are not honoured, grain is stored well and husband and wife do not quarrel, prosperity arrives by itself.

Copy