Chanakya Niti: chapter 2

अनृतं साहसं माया मूर्खत्वम् अतिलोभिता । अशौचत्वं निर्दयत्वं स्त्रीणां दोषाः स्वभावजाः

anṛtaṃ sāhasaṃ māyā mūrkhatvam atilobhitā | aśaucatvaṃ nirdayatvaṃ strīṇāṃ doṣāḥ svabhāvajāḥ

Copy

भोज्यं भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वराड्गना । विभवो दानशक्तिश्च नाऽल्पस्य तपसः फलम्

bhojyaṃ bhojanaśaktiśca ratiśaktirvarāḍganā | vibhavo dānaśaktiśca nā'lpasya tapasaḥ phalam

Copy

यस्य पुत्रो वशीभूतो भार्या छन्दानुगामिनी । विभवे यश्च सन्तुष्टस्तस्य स्वर्ग इहैव हि

yasya putro vaśībhūto bhāryā chandānugāminī | vibhave yaśca santuṣṭastasya svarga ihaiva hi

Copy

ते पुत्रा ये पितुर्भक्ताः स पिता यस्तु पोषकः । तन्मित्रंयत्रविश्वासःसा भार्या यत्र निवृतिः

te putrā ye piturbhaktāḥ sa pitā yastu poṣakaḥ | tanmitraṃyatraviśvāsaḥsā bhāryā yatra nivṛtiḥ

In plain words: A son is one who respects his father; a father is one who looks after his children; a friend is one in whom you can trust; a spouse is one in whom you find peace.

Copy

परोक्षे कार्य्यहन्तारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम्॥ वर्ज्जयेत्तादृशं मित्रं विषकुम्भम्पयोमुखम्

parokṣe kāryyahantāraṃ pratyakṣe priyavādinam|| varjjayettādṛśaṃ mitraṃ viṣakumbhampayomukham

In plain words: Keep away from the friend who spoils your work behind your back and speaks sweetly to your face: he is a pot of poison with milk on top.

Copy

न विश्वसेत्कुमित्रे च मित्रे चापि न विश्वसेत् । कदाचित्कुपितं मित्रं सर्वगुह्यं प्रकाशयेत्

na viśvasetkumitre ca mitre cāpi na viśvaset | kadācitkupitaṃ mitraṃ sarvaguhyaṃ prakāśayet

In plain words: Do not trust a bad friend, and do not trust even a good friend completely: if he becomes angry he may reveal all your secrets.

Copy

मनसा चिन्तितं कार्यं वचसा न प्रकाशयेत् । मंत्रेण रक्षयेद् गूढं कार्य्य चापि नियोजयेत्

manasā cintitaṃ kāryaṃ vacasā na prakāśayet | maṃtreṇa rakṣayed gūḍhaṃ kāryya cāpi niyojayet

Copy

कष्टञ्च खलु मूर्खत्वं कष्टं च खलु यौवनम् । कष्टात् कष्टतरं चैव परगेहे निवासनम्

kaṣṭañca khalu mūrkhatvaṃ kaṣṭaṃ ca khalu yauvanam | kaṣṭāt kaṣṭataraṃ caiva paragehe nivāsanam

Copy

शैले शैले न माणिक्यं मौक्तिकं न गजे गजे । साधवो नहि सर्वत्र चन्दनं न वने वने

śaile śaile na māṇikyaṃ mauktikaṃ na gaje gaje | sādhavo nahi sarvatra candanaṃ na vane vane

Copy

पुत्राश्च विविधैः शीलैर्नियोज्याः सततं बुधैः । नीतिज्ञाः शीलसम्पन्ना भवन्ति कुलपूजिताः

putrāśca vividhaiḥ śīlairniyojyāḥ satataṃ budhaiḥ | nītijñāḥ śīlasampannā bhavanti kulapūjitāḥ

Copy

माता शत्रुः पिता वैरी येन बालो न पाठितः । न शोभते सभामध्ये हंसमध्ये वको यथा

mātā śatruḥ pitā vairī yena bālo na pāṭhitaḥ | na śobhate sabhāmadhye haṃsamadhye vako yathā

Copy

लालनाद् बहवो दोषास्ताडनाद् बहवो गुणाः । तस्मात्पुत्रं च शिष्यं च ताडयेन्नतुलालयेत्

lālanād bahavo doṣāstāḍanād bahavo guṇāḥ | tasmātputraṃ ca śiṣyaṃ ca tāḍayennatulālayet

Copy

श्लोकेन वा तदर्ध्दाऽर्ध्दाक्षरेण वा । अवन्घ्यं दिवसं कुर्याद्दानाध्ययनकर्मभिः

ślokena vā tadardhdā'rdhdākṣareṇa vā | avanghyaṃ divasaṃ kuryāddānādhyayanakarmabhiḥ

Copy

कान्ता वियोगः स्वजनापमानि । रणस्य शेषः कुनृपस्य सेवा ॥ दरिद्रभावो विषमा सभा च । विनाग्निना ते प्रदहन्ति कायम्

kāntā viyogaḥ svajanāpamāni | raṇasya śeṣaḥ kunṛpasya sevā || daridrabhāvo viṣamā sabhā ca | vināgninā te pradahanti kāyam

Copy

नदीतीरे च ये वृक्षाः परगेहेषु कामिनी । मंत्रिहीनाश्च राजानः शीघ्रं नश्यन्त्यसंशयम्

nadītīre ca ye vṛkṣāḥ parageheṣu kāminī | maṃtrihīnāśca rājānaḥ śīghraṃ naśyantyasaṃśayam

Copy

बलं विद्या च विप्राणां राज्ञां सैन्यं बलं तथा । बलंवित्तञ्चवैश्यानां शूद्राणां परिचर्यिका

balaṃ vidyā ca viprāṇāṃ rājñāṃ sainyaṃ balaṃ tathā | balaṃvittañcavaiśyānāṃ śūdrāṇāṃ paricaryikā

Copy

निर्धनं पुरुषं वेश्या प्रजा भग्नं नृपं त्यजेत् । खगा वीतफलं वृक्षं भुक्त्वा चाभ्यागतो गृहम्

nirdhanaṃ puruṣaṃ veśyā prajā bhagnaṃ nṛpaṃ tyajet | khagā vītaphalaṃ vṛkṣaṃ bhuktvā cābhyāgato gṛham

Copy

गृहीत्वा दक्षिणां विप्रास्त्यजन्ति यजमानकम् । प्राप्तविद्यागुरुंशिष्योदग्धारण्यंमृगास्तथा

gṛhītvā dakṣiṇāṃ viprāstyajanti yajamānakam | prāptavidyāguruṃśiṣyodagdhāraṇyaṃmṛgāstathā

Copy

दुराचारी दुरादृष्टिर्दुरावासी च दुर्जनः । यन्मैत्रीक्रियते पुम्भिर्नरःशीघ्रं विनश्यति

durācārī durādṛṣṭirdurāvāsī ca durjanaḥ | yanmaitrīkriyate pumbhirnaraḥśīghraṃ vinaśyati

Copy

समाने शोभते प्रीतिः राज्ञि सेवा च शोभते । वाणिज्यं व्यवहारेषु स्त्री दिव्या शोभते गृहे

samāne śobhate prītiḥ rājñi sevā ca śobhate | vāṇijyaṃ vyavahāreṣu strī divyā śobhate gṛhe

Copy