Chanakya Niti: chapter 1

प्रणम्य शिरसा विष्णुं त्रैलोक्याधिपतिं प्रभुम् । नानाशास्त्रोद्धृतं वक्ष्ये राजनीतिसमुच्चयम्

praṇamya śirasā viṣṇuṃ trailokyādhipatiṃ prabhum | nānāśāstroddhṛtaṃ vakṣye rājanītisamuccayam

Copy

अधीत्येदं यथाशास्त्रं नरो जानाति सत्तमः । धर्मोपदेशं विख्यातं कार्याकार्यं शुभाशुभम्

adhītyedaṃ yathāśāstraṃ naro jānāti sattamaḥ | dharmopadeśaṃ vikhyātaṃ kāryākāryaṃ śubhāśubham

Copy

तद् अहं संप्रवक्ष्यामि लोकानां हितकाम्यया । येन विज्ञानामात्रेण सर्वज्ञत्वं प्रपद्यते

tad ahaṃ saṃpravakṣyāmi lokānāṃ hitakāmyayā | yena vijñānāmātreṇa sarvajñatvaṃ prapadyate

Copy

मूर्खशिष्योपदेशेन दुष्टास्त्रीभरणेन च । दुःखितैः सम्प्रयोगेण पण्डितो ऽप्य् अवसीदति

mūrkhaśiṣyopadeśena duṣṭāstrībharaṇena ca | duḥkhitaiḥ samprayogeṇa paṇḍito 'py avasīdati

Copy

दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश् चोत्तरदायकः । ससर्पे च गृहे वासो मृत्युर् एव न संशयः

duṣṭā bhāryā śaṭhaṃ mitraṃ bhṛtyaś cottaradāyakaḥ | sasarpe ca gṛhe vāso mṛtyur eva na saṃśayaḥ

Copy

आपदर्थे धनं रक्षेद्दारान् रक्षेध्दनैरपि । आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि

āpadarthe dhanaṃ rakṣeddārān rakṣedhdanairapi | ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi

In plain words: Save money for emergencies; protect your family even at the cost of money; but protect yourself above both, whatever it costs.

Copy

आपदार्थे धनं रक्षेच्छ्रीमतश्च किमापदः । कदाचिच्चलेता लक्ष्मीःसंचितोऽपिविनश्यति

āpadārthe dhanaṃ rakṣecchrīmataśca kimāpadaḥ | kadāciccaletā lakṣmīḥsaṃcito'pivinaśyati

Copy

यस्मिन् देशे न सम्मानो न वृत्तिर्न च बान्धवः । न च विद्यागमऽप्यस्ति वासस्तत्र न कारयेत्

yasmin deśe na sammāno na vṛttirna ca bāndhavaḥ | na ca vidyāgama'pyasti vāsastatra na kārayet

In plain words: Do not live in a place where there is no respect, no way to earn a living, no relatives and no way to learn.

Copy

धनिकः श्रोत्रियो राजा नदी वैद्यस्तु पञ्चमः । पञ्च यत्र न विद्यन्ते न तत्र दिवसं वसेत

dhanikaḥ śrotriyo rājā nadī vaidyastu pañcamaḥ | pañca yatra na vidyante na tatra divasaṃ vaseta

In plain words: Do not stay even a day where these five are missing: a rich merchant, a learned person, a ruler, a river and a doctor. Put in modern words: livelihood, learning, order, water and healthcare.

Copy

लोकयात्रा भयं लज्जा दाक्षिणायं त्यागशीलता । पञ्च यत्र न विद्यन्ते न कुर्य्यात्तत्र सड्गतिम्

lokayātrā bhayaṃ lajjā dākṣiṇāyaṃ tyāgaśīlatā | pañca yatra na vidyante na kuryyāttatra saḍgatim

Copy

जानीयात् प्रेषणे भृत्यान् बान्धवान् व्यसनागमे । मित्रं चापत्तिकाले तु भार्यां च विभवक्षये

jānīyāt preṣaṇe bhṛtyān bāndhavān vyasanāgame | mitraṃ cāpattikāle tu bhāryāṃ ca vibhavakṣaye

In plain words: Servants are tested on errands, relatives in trouble, friends in adversity and a spouse when wealth is lost.

Copy

आतुरे व्यसने प्राप्ते दुर्भिक्षे शत्रुसंकटे । राजद्वारे श्मशाने च यस्तिष्ठति स बान्धवः

āture vyasane prāpte durbhikṣe śatrusaṃkaṭe | rājadvāre śmaśāne ca yastiṣṭhati sa bāndhavaḥ

Copy

यो ध्रुवाणि परित्यज्य अध्रुवं परिषेवते । ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति अध्रुवं नष्टमेव हि

yo dhruvāṇi parityajya adhruvaṃ pariṣevate | dhruvāṇi tasya naśyanti adhruvaṃ naṣṭameva hi

Copy

वरयेत्कुलजां प्राज्ञो विरूपामपि कन्यकाम् । रूपशीलां न नीचस्य विवाहः सद्रॄशे कुले

varayetkulajāṃ prājño virūpāmapi kanyakām | rūpaśīlāṃ na nīcasya vivāhaḥ sadrṝśe kule

Copy

नदीनां शस्रपाणीनां नखीनां श्रृड्गिणां तथा । विश्वासो नैव कर्तव्यः स्त्रीषुराजकुलेषु च

nadīnāṃ śasrapāṇīnāṃ nakhīnāṃ śrṛḍgiṇāṃ tathā | viśvāso naiva kartavyaḥ strīṣurājakuleṣu ca

Copy

विषाद् अप्य् अमृतं ग्राह्यम् अमेध्याद् अपि काञ्चनम् । नीचाद् अप्युत्तमां विद्या स्त्रीरत्नं दुष्कुलाद् अपि

viṣād apy amṛtaṃ grāhyam amedhyād api kāñcanam | nīcād apyuttamāṃ vidyā strīratnaṃ duṣkulād api

In plain words: Take nectar even from poison, gold even from filth and the best learning even from a humble person. (The last line of the verse is about marriage and reflects the society of its time.)

Copy

स्त्रीणां द्विगुण आहारो लज्जा चापि चतुर्गणा । साहसं षड्गुणं चैव कामश् चाष्टगुणः स्मृतः

strīṇāṃ dviguṇa āhāro lajjā cāpi caturgaṇā | sāhasaṃ ṣaḍguṇaṃ caiva kāmaś cāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ

Copy