Chanakya Niti: chapter 11

दातृत्वं प्रियवक्तृत्वं धीरत्वमुचितज्ञता । अभ्यासेन न लभ्यन्ते चत्वारः सहजा गुणाः

dātṛtvaṃ priyavaktṛtvaṃ dhīratvamucitajñatā | abhyāsena na labhyante catvāraḥ sahajā guṇāḥ

Copy

आत्मवर्गं परित्यज्य परवर्गं समाश्रयेत् । स्वयमेव लयं याति यथा राज्यमधर्मतः

ātmavargaṃ parityajya paravargaṃ samāśrayet | svayameva layaṃ yāti yathā rājyamadharmataḥ

Copy

हस्ती स्थूलतनुः सचांकुशवशः कि हस्तिमात्रेकुंशः । दीपे प्रज्वलिते प्रणश्यति तमः किं दीपमात्रं तमः ॥ वज्रेणापि हताः पतन्ति गिरयः किं वज्रमात्रन्नगाः । तेजो यस्य विराजते स बलवान्स्थूलेषुकः प्रत्ययः

hastī sthūlatanuḥ sacāṃkuśavaśaḥ ki hastimātrekuṃśaḥ | dīpe prajvalite praṇaśyati tamaḥ kiṃ dīpamātraṃ tamaḥ || vajreṇāpi hatāḥ patanti girayaḥ kiṃ vajramātrannagāḥ | tejo yasya virājate sa balavānsthūleṣukaḥ pratyayaḥ

Copy

कलोदश सहस्त्राणि हरिस्त्यजति मेदिनीम् । तदर्ध्दं जान्हवीतोयं तदर्ध्दं ग्रामदेवताः

kalodaśa sahastrāṇi haristyajati medinīm | tadardhdaṃ jānhavītoyaṃ tadardhdaṃ grāmadevatāḥ

Copy

गृहासक्तस्य नो विद्या न दया मांस भोजिनः । द्रव्यलुब्धस्य नो सत्यं स्त्रैणस्य न पवित्रता

gṛhāsaktasya no vidyā na dayā māṃsa bhojinaḥ | dravyalubdhasya no satyaṃ straiṇasya na pavitratā

Copy

न दुर्जनः साधुदशामुपैति बहुप्रकारैरपि शिक्ष्यमाणः । आमूलसिक्तः पयसाघृतेन न निम्बवृक्षौमधुरत्वमेति

na durjanaḥ sādhudaśāmupaiti bahuprakārairapi śikṣyamāṇaḥ | āmūlasiktaḥ payasāghṛtena na nimbavṛkṣaumadhuratvameti

Copy

अन्तर्गतमलौ दुष्टः तीर्थस्नानशतैरपि । न शुध्दयति यथा भाण्डं सुरदा दाहितं च यत्

antargatamalau duṣṭaḥ tīrthasnānaśatairapi | na śudhdayati yathā bhāṇḍaṃ suradā dāhitaṃ ca yat

Copy

न वेत्ति तो यस्य गुण प्रकर्ष स तं सदा निन्दति नाऽत्र चित्रम् । यथा किरती करिकुम्भलब्धां मुक्तां परित्यज्य बिभर्ति गुञ्जाम्

na vetti to yasya guṇa prakarṣa sa taṃ sadā nindati nā'tra citram | yathā kiratī karikumbhalabdhāṃ muktāṃ parityajya bibharti guñjām

Copy

ये तु संवत्सरं पूर्ण नित्यं मौनेन भुंजते । युगकोटि सहस्त्रन्तु स्वर्गलोके महीयते

ye tu saṃvatsaraṃ pūrṇa nityaṃ maunena bhuṃjate | yugakoṭi sahastrantu svargaloke mahīyate

Copy

कामं क्रोधं तथा लोभं स्वादुश्रृंगारकौतुकम् । अतिनिद्राऽतिसेवा च विद्यार्थी ह्यष्ट वर्जयेत्

kāmaṃ krodhaṃ tathā lobhaṃ svāduśrṛṃgārakautukam | atinidrā'tisevā ca vidyārthī hyaṣṭa varjayet

Copy

अकृष्टफलमुलानि वनवासरितः सदा । कुरुतेऽहरहः श्राध्दमृषिर्विप्रः स उच्यते

akṛṣṭaphalamulāni vanavāsaritaḥ sadā | kurute'harahaḥ śrādhdamṛṣirvipraḥ sa ucyate

Copy

एकाहारेण सन्तुष्टः षट्कर्मनिरतः सदा । रीतुकालेऽभिगामी च स विप्रो द्विज उच्यते

ekāhāreṇa santuṣṭaḥ ṣaṭkarmanirataḥ sadā | rītukāle'bhigāmī ca sa vipro dvija ucyate

Copy

लौकिके कर्मणि रतः पशूनां परिपालकः । वाणिज्यकृषिकर्ता यः स विप्रो वैश्य उच्यते

laukike karmaṇi rataḥ paśūnāṃ paripālakaḥ | vāṇijyakṛṣikartā yaḥ sa vipro vaiśya ucyate

Copy

लाक्षादितैलनीलानां कौसुम्भमधुसर्पिषाम् । विक्रेता मद्यमांसानां स विप्रः शुद्र उच्यते

lākṣāditailanīlānāṃ kausumbhamadhusarpiṣām | vikretā madyamāṃsānāṃ sa vipraḥ śudra ucyate

Copy

परकार्यविहन्ता च दाम्भिकः स्वार्थसाधकः । छली द्वेषी मृदुक्रूरो विप्रो मार्जार उच्यते

parakāryavihantā ca dāmbhikaḥ svārthasādhakaḥ | chalī dveṣī mṛdukrūro vipro mārjāra ucyate

Copy

वापीकूपतडागानामारामसुरवेश्यनाम् । उच्छेदने निराशंकः स विप्रो म्लेच्छ उच्यते

vāpīkūpataḍāgānāmārāmasuraveśyanām | ucchedane nirāśaṃkaḥ sa vipro mleccha ucyate

Copy

देवद्रव्यं गुरुद्रव्यं परदाराभिमर्षणम् । निर्वाहः सर्वभूतेषु विप्रश्चाण्डाल उच्यते

devadravyaṃ gurudravyaṃ paradārābhimarṣaṇam | nirvāhaḥ sarvabhūteṣu vipraścāṇḍāla ucyate

Copy

देयं भोज्यधनं सुकृतिभिर्नो संचयस्तस्य व श्रीकर्णस्य बलेश्च विक्रमपतेरद्यापि कीर्तिः स्थिता । अस्माकं मधुदानभोगरहितं नष्टं चिरात्सचितं निर्वाणादिति नष्टपादयुगल घर्षन्यहो मक्षिकाः

deyaṃ bhojyadhanaṃ sukṛtibhirno saṃcayastasya va śrīkarṇasya baleśca vikramapateradyāpi kīrtiḥ sthitā | asmākaṃ madhudānabhogarahitaṃ naṣṭaṃ cirātsacitaṃ nirvāṇāditi naṣṭapādayugala gharṣanyaho makṣikāḥ

Copy