Bhagavad GitaBhagavad Gita Chapter 13: The field and the knower of the field
Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yoga (Chapter 13), 35 verses in Sanskrit with Roman letters.
What this chapter is about
The body is called the field (kshetra) and the one who knows it is the knower of the field (kshetrajna). Krishna lists the qualities that make up knowledge, from humility and non-violence to steadiness and equanimity, and describes what is to be known, which is beyond beginning and without qualities. Nature (prakriti) and the person (purusha) are both without beginning. The one who sees the Supreme equally present in all beings, not perishing when they perish, sees truly.
This chapter has 35 verses. Verses from this chapter that are often quoted are listed on the topic pages.
All 35 verses
इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते
एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः
idaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate
etadyo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ
क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम
kṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata
kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajjñānaṃ mataṃ mama
तत्क्षेत्रं यच्च यादृक्च यद्विकारि यतश्च यत्
स च यो यत्प्रभावश्च तत्समासेन मे शृणु
tatkṣetraṃ yacca yādṛkca yadvikāri yataśca yat
sa ca yo yatprabhāvaśca tatsamāsena me śṛṇu
ऋषिभिर्बहुधा गीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक्
ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः
ṛṣibhirbahudhā gītaṃ chandobhirvividhaiḥ pṛthak
brahmasūtrapadaiścaiva hetumadbhirviniścitaiḥ
महाभूतान्यहंकारो बुद्धिरव्यक्तमेव च
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः
mahābhūtānyahaṃkāro buddhiravyaktameva ca
indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं संघातश्चेतना धृतिः
एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम्
icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṃghātaścetanā dhṛtiḥ
etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam
अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम्
आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः
amānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam
ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहंकार एव च
जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम्
indriyārtheṣu vairāgyamanahaṃkāra eva ca
janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam
असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु
नित्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु
asaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu
nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu
मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी
विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि
mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī
viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi
अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम्
एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतोऽन्यथा
adhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam
etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadato'nyathā
ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते
अनादि मत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते
jñeyaṃ yattatpravakṣyāmi yajjñātvāmṛtamaśnute
anādi matparaṃ brahma na sattannāsaducyate
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम्
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति
sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato'kṣiśiromukham
sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम्
असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च
sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam
asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca
बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च
सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत्
bahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca
sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम्
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च
avibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam
bhūtabhartṛ ca tajjñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते
ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम्
jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate
jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya viṣṭhitam
इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः
मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते
iti kṣetraṃ tathā jñānaṃ jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ
madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate
प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि
विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसंभवान्
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādī ubhāvapi
vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisaṃbhavān
कार्यकरणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते
kāryakaraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate
puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान्
कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु
puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijānguṇān
kāraṇaṃ guṇasaṅgo'sya sadasadyonijanmasu
उपद्रष्टानुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः
परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन्पुरुषः परः
upadraṣṭānumantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ
paramātmeti cāpyukto dehe'sminpuruṣaḥ paraḥ
य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैः सह
सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते
ya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha
sarvathā vartamāno'pi na sa bhūyo'bhijāyate
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना
अन्ये सांख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे
dhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā
anye sāṃkhyena yogena karmayogena cāpare
अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वान्येभ्य उपासते
तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः
anye tvevamajānantaḥ śrutvānyebhya upāsate
te'pi cātitarantyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇāḥ
यावत्संजायते किंचित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम्
क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ
yāvatsaṃjāyate kiṃcitsattvaṃ sthāvarajaṅgamam
kṣetrakṣetrajñasaṃyogāttadviddhi bharatarṣabha
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम्
विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति
samaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram
vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati
समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम्
न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति परां गतिम्
samaṃ paśyanhi sarvatra samavasthitamīśvaram
na hinastyātmanātmānaṃ tato yāti parāṃ gatim
प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः
यः पश्यति तथात्मानमकर्तारं स पश्यति
prakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ
yaḥ paśyati tathātmānamakartāraṃ sa paśyati
यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति
तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा
yadā bhūtapṛthagbhāvamekasthamanupaśyati
tata eva ca vistāraṃ brahma saṃpadyate tadā
अनादित्वान्निर्गुणत्वात्परमात्मायमव्ययः
शरीरस्थोऽपि कौन्तेय न करोति न लिप्यते
anāditvānnirguṇatvātparamātmāyamavyayaḥ
śarīrastho'pi kaunteya na karoti na lipyate
यथा सर्वगतं सौक्ष्म्यादाकाशं नोपलिप्यते
सर्वत्रावस्थितो देहे तथात्मा नोपलिप्यते
yathā sarvagataṃ saukṣmyādākāśaṃ nopalipyate
sarvatrāvasthito dehe tathātmā nopalipyate
यथा प्रकाशयत्येकः कृत्स्नं लोकमिमं रविः
क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत
yathā prakāśayatyekaḥ kṛtsnaṃ lokamimaṃ raviḥ
kṣetraṃ kṣetrī tathā kṛtsnaṃ prakāśayati bhārata
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा
भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम्
kṣetrakṣetrajñayorevamantaraṃ jñānacakṣuṣā
bhūtaprakṛtimokṣaṃ ca ye viduryānti te param
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा
भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम्
kṣetrakṣetrajñayorevamantaraṃ jñānacakṣuṣā
bhūtaprakṛtimokṣaṃ ca ye viduryānti te param